KKTC’de ilk olarak 13 Aralık 2025’te görülen şap hastalığı ardından Güney Kıbrıs’ta şap hastalığının daha geniş bir yayılım gösterdiğini ifade eden Çavuş, resmi açıklamalarda yaklaşık 13 bin büyükbaş hayvanın etkilendiğinin belirtildiğini ancak sahadan gelen bilgilerin sayının 30 binin üzerinde olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
Küçükbaş hayvanlarda ise yaklaşık 15 bin hayvanda semptom görüldüğüne dair bilgiler bulunduğunu aktaran Çavuş, hastalığın ada genelinde yayılmış olabileceğini dile getirdi.
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanı Hüseyin Çavuş BRT'de katıldığı programda, şap hastalığıyla mücadeleden narenciye üretimine, küçükbaş hayvancılık desteklerinden yem tedarikine kadar birçok güncel konuda açıklamalarda bulundu.
Çavuş, yürütülen çalışmaların sonuçlarını rakamlarla ortaya koyarak, tarım ve hayvancılıkta üretimin korunmasının öncelikleri olduğunu vurguladı.
Arpa konusunda hayvancının haklı olduğunu, ancak arpa eksikliğinin denizdeki hava koşullarından dolayı yaşandığını anlatan Çavuş, "Yaşanmaması gereken bir durum" diyerek, ikinci geminin de geldiğini, üçüncü geminin ise Pazartesi gelmesini beklediklerini söyledi.
Yıllık arpa ihtiyacının 180-200 bin ton olduğunu belirten Çavuş, "En verimli yılda bile (hasat edilen ürün) bize yetmeyebilir" dedi.
-Sektör büyüyor
Çavuş, aylık arpa tüketiminin 10-12 binden üç yılda 18-20 bine çıktığını, bunun sektörün büyüdüğünü gösterdiğini, artık hayvancının yatırım gücünün bulunduğunu anlattı.
-"Yüzde 6 olan tarım bütçesindeki payı yüzde 20'ye çıkarttık"
Tarım politikalarının sürdürülebilirliği hususunda da Çavuş, 2019'da 157 dolar olan Valencia'nın bugün 438 dolara, Doğrudan Gelir Desteğini de yılda tek seferden iki sefere çıkardıklarını belirterek, destekleri de güncellediklerini kaydetti. Çavuş, "Yüzde 6 olan tarım bütçesindeki payı yüzde 20'ye çıkarttık" dedi.
Örtülü üretimde de destekleri arttırdıklarını kaydeden Çavuş, örtülü üretim alanında 1300 dönüm büyüme gerçekleşmesini sağladıklarını kaydetti.
Çavuş, açığa ekilen tüm ürünleri de sigorta kapsamına dahil ettiklerini ifade etti.
Çavuş, DGD ödemelerini, üreticiye, getirdikleri gübre faturasına bağlı olarak yapmaya başladıklarını da belirtti.
2022'de 2800 ton, 2023'te 2200 ton domates ithal edildiğine işaret eden Çavuş, uyguladıkları politikaların doğru olduğunun göstergesi olarak 2024'te 600 ton, 2025'de de 200 ton ithal edildiğini belirtti.
Küçükbaş sütünde yıllık 146 milyon litreden 2025'te 181 milyon litreye ulaştıklarını ifade eden Çavuş, 9 dolar olan kulak numarasını 59 dolara çıkardıklarını kaydetti. Çavuş, Güney Kıbrıs'ta bu desteğin hayvan başına 10 euro olduğunu söyledi.
Çavuş, desteklerin anlamlı olabilmesi adına son üç yılda desteklerin günü gününe ödendiğini de belirtti. Çavuş, "Tarım güvenli bir şekilde büyüyor" ifadelerini kullandı.
-Kurumların mali durumu
Çavuş, SÜTEK'i 80 milyon TL borçla devraldıklarını bugün 70-80 milyon TL parası bulunduğunu, CYPFRUVEX'i 2 milyon dolarla devraldıklarını, 60 milyon TL yatırım yapıldığını, bugün ise 3 milyon dolar kaynağının bulunduğunu; Genel Tarım Sigortası Fonu'nun da 2025'te 1 milyar TL tazminat ödendiğini belirtti.
Çavuş, Toprak Ürünleri Kurumu'nun finansal sorunlarının büyük bir kısmını da çözdüklerini belirtti.
Bakan Çavuş, zararlılarla mücadeleye karşı başlatılan çalışmalarla ilgili de bazı bilgiler paylaştı.
-Babutsa koşnil hastalığı
Babutsada büyük tahribata neden olan kaktüs koşnili ile de biyolojik mücadele başlatıldığını anlatan Çavuş, Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından avcı böceklerin tespit edilip çoğaltılmaya başlandığını, ilk etapta 1500 böceğin doğaya bırakılacağını belirtti.
Güney Kıbrıs'tan da böcek talep geldiğini ifade eden Çavuş, Kıbrıs Rum yetkililerine böcek verebileceklerini aktardığını kaydetti.
-Yeşilleme hastalığını yayan böcek popülasyonunda düşüş var
Narenciyede görülen yeşilleme hastalığı ile ilgili olarak da Çavuş, ülkede hastalığı yayan böceğin tespit edildiğini, buna karşı da yurt dışından avcı böcek getirip çoğalttıklarını, bugüne kadar doğaya 10 bin böcek saldıklarını, Güney Kıbrıs'ta ise sadece bin böcek doğaya bırakıldığını ifade etti.
Çavuş, saha çalışmalarında avcı böcekler sayesinde hastalığı yayan böceğin popülasyonunun düştüğünü gözlemlediklerini anlattı.
-Tarımsal Araştırma Enstitüsüne övgü
Çavuş, biyolojik mücadelede kullanılan avcı böceklerin çoğaltılmasında ve saha çalışmalarında gösterdikleri gayretlerden dolayı Tarımsal Araştırma Enstitüsü çalışanlarını takdir ettiğini belirtti.
-Şap durumu
Şap hastalığına da değinen Çavuş, Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'a aşı tedariki konusunda müteşekkir olduklarını, Azerbeycan'a üç buçuk ay sonraya aşı verilebileceği söylenirken, KKTC'ye 250 bin doz aşının 48 saat içerisinde getirildiğini, ardından AB'den de 500 bin ton aşı alındığını söyledi.
Çavuş, büyükbaşa hayvanlara ikinci doz aşılamanın tamamlandığını, küçükbaşa hayvanlara ise 150 bin doz aşı uygulandığını dile getirerek, sürecin devam ettiğini, küçükbaşta herhangi bir vakanın tespit edilmediğini kaydetti.
2025 Aralık'ta Gazimağusa'da Güney Kıbrıs'tan hayvan kaçakçılığı tespit edildiğini, ele geçirilen hayvanlarda da yapılan testlerde Şap virüsü görüldüğünü anımsatan Çavuş, tespitin ardından Güney Kıbrıs yetkililerine hastalığın saklanmaması gerektiği hususunda, ilki 2025 Şubat'ta olmak üzere ikinci kez uyarı yaptıklarını, buna rağmen uyarılarının dikkate alınmadığını belirtti. Çavuş, söz konusu tespitle birlikte "net bir şekilde hastalığın Güney Kıbrıs'tan geçtiğine" inandıklarını, hastalığın güney Kıbrıs'a da ithal edilen etlerle gelmiş olabileceğini belirtti.
Çavuş, hastalığın hayvan kemiği ile taşınabileceğinden, süreç içerisinde Güney Kıbrıs'tan et alım konusunda vatandaşları dikkatli olmaya çağırdı.
Çavuş, Güney Kıbrıs'ta 30 bin üzerinde büyükbaşta ileri derecede vaka bulunduğunu, 15 bin küçük başta da semptom belirtisi görüldüğünü söyledi.
-Hastalık saklandı
Kıbrıs Rum yetkililerinin bir yıldır hastalığı saklamasıyla ilgili olarak Hüseyin Çavuş, "En büyük kaygıların hellim üzerinden ekonomik ve üretici kayıplarıydı" dedi.
Çavuş, Güney Kıbrıs'ta aşılamaya, hellim alan ülkelerin, "hayvanlara aşı yapıldığı takdirde hellim ürününü almaya devam edecekleri" garantisi vermesi üzerine başlandığını da belirtti.
Bakanlık olarak kendilerini daha çok endişeye sokan noktanın "küçükbaşın gizli taşıyıcı" olması olduğunu belirten Çavuş tırnak arası kanamaların hastalığın yayılmasını hızlandırabileceğini belirtti.
3-4 ay daha çok dikkatli hareket edilmesi gerektiğini ifade eden Çavuş, havaların ısınmasıyla birlikte hastalığında gerilemeye başlayacağını ifade etti.
-Çam kese böceği
Çam Kese Böceği konusunda çok eleştiri aldıklarına işaret eden Çavuş, Çam Kese Böceğine karşı başlattıkları biyolojik mücadelede de başarı gördüklerini, çok daha iyi bir noktada olduklarını, bunun yanında havadan bölgesel ilaçlama projelerinin de bulunduğunu kaydetti.
-Ortak mücadele gerekli
Güney Kıbrıs'a 60 bin doz aşı verildiğini, talep gelirse daha da verebileceklerini kaydeden Çavuş, "Bu tip hastalıklarda ortak mücadele etmemiz gerektiğini düşünüyorum" ifadelerini kullandı.
