Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu’nda Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisi oy çokluğuyla kabul edildi.
Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu devam ediyor.
Genel Kurul’da yeniden görüşülmek üzere komiteye geri gönderilen Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisi ele alındı.
Hukuk, Siyasi İşler, Dışilişkiler ve Savunma Komitesi Başkanı UBP Milletvekili Yasemi Öztürk, öneriye ilişkin raporu okudu; önerinin oy çokluğuyla komitede kabul edildiğini kaydetti.
- İncirli
Öneriye ilişkin söz alan CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli, “Üç yıldır devam eden yoğun pazarlıklar ve çalışmalar sonucunda nihayet konuyu meclis genel kuruluna getirmeyi başardınız.” dedi.
“Bunu seçime 3 aydan az kala bir zamanda yaptınız.” diyen İncirli, bazı temel prensiplerin göz ardı edilmemesi gerektiğini kaydetti.
İncirli, “Bu temel prensipler evrensel prensiplerdir. Bizim bu konulardaki durumu kendimize göre uyarlamamız doğru yaklaşımlar değildir.” ifadesini kullandı.
İncirli, demokrasinin daha güçlü olabilmesini sağlamak maksadıyla Meclis iç tüzüğünün değiştirilmesi ve bu konuda çalışılması gerektiğini kendilerinin de söylediğini kaydetti ve şöyle konuştu:
"Sadece kişilerin, siyasi partilerin kendi paçalarını kurtarmalarına zemin hazırlayacak şekilde değil, ülkenin tümündeki parlamenter demokrasiyi daha güçlü yapacak şekilde, siyaset kurumunu güçlendirecek şekilde bunları yapmamız gerekiyor. Bunlar evrensel meselelerdir ama belli ki sizin bunlarla ilgili bir düşünceniz yok. Bunu tekrardan kanıtlamış oldunuz seçime 3 aydan az bir zaman kala karma oyun kaldırılmasını nihayet becerip meclise getirdiniz ama bunun doğrusu bütün siyasi partilerin mutabakatıyla seçime yakın zamanda değil daha uzun bir zaman olduğu koşullarda ve Meclis iç tüzüğü ile birlikte bu çalışmanın yapılmasıydı. Dolayısıyla böyle seçime 3 ay kala bu işler olmaz seçime giderken seçim yöntemi de değiştirilmez. Bu açıdan yaptığınızı biz doğru olarak değerlendirmiyoruz.”
- Arıklı
YDP Genel Başkanı Erhan Arıklı da, “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde gerçekten siyasi hayatımızı kirleten seçimlere gölge düşüren bir karma oy sistemi var.” dedi.
“Normalde, teoride son derece mükemmel bir sistem, karma sistem. Çünkü insanları tek bir partiye mahkum etmiyorsunuz.” ifadelerini kullanan Arıklı, ancak sistemin giderek ranta dönüştüğünü kaydetti.
Demokrasilerde sistemin siyasi partiler üzerinden yürüdüğünü, siyasi partilerin hükümet kurduğunu kaydeden Arıklı, "Siyasi partiler program hazırlar ve siyasi partilerin görüşleri doğrultusunda devlet yönetilir.” şeklinde konuştu. Arıklı, kendi sistemlerinde milletvekillerinin tek başına fazla bir söz hakkı olmadığını dile getirdi.
“Normalde baktığımızda bu mecliste hiçbir siyasi parti karma oyun kalmasından yana değil.” diyen Arıklı, Yeniden Doğuş Partisi olarak karma oyun kaldırılması gerektiğini partiyi kurarken de söylediklerini dile getirdi.
- Hasipoğlu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Oğuzhan Hasipoğlu da, Seçim ve Halkoylaması değişikliğini Meclis’te ikinci kez görüştüklerini anımsattı.
CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli’nin bazı sözlerini yadırgadığını kaydeden Hasipoğlu, “Çünkü tartışmalar oldu, komitede tartışıldı, genel kurulda tartışıldı ama net olan bir şey vardı. Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin sarih görüşünü biz almıştık. Karma oyun kaldırılması ile ilgili olarak 2023 yılında ben öneri sundum.” dedi.
Dönemin CTP Genel Sekreteri Asım Akansoy ile görüştüğünü dile getiren Hasipoğlu, Cumhuriyeti Türk Partisi olarak karma oyun kaldırılmasına olumlu oy vereceklerini kendilerine beyan ettiklerini anımsattı.
Yasa önerisiyle ilgili görüşlerin alındığını dile getiren Hasipoğlu, “Sadece genel seçimler için değil, yerel seçimler için de karma oyu kaldırıyoruz.” dedi.
- Akansoy
CTP Milletvekili Asım Akansoy da “Yanlış usulle yapılan doğru iş bile meşruluğunu yitirir.” diye konuştu.
“Cumhuriyetçi Türk Partisine bu kadar eleştiri yapmak yersizdir, anlamsızdır.” diye konuşan Akansoy, “Demek ki o günün koşullarında o günün koşullarında UBP kendi içerisinde karma oyla ilgili bir bütünlük sağlayamamıştı” dedi.
Demokrasinin daha da kurumsallaşmasını istediklerini kaydeden Akansoy, " Biz bu ülkede parlamenter sistemin istikrar kazanmasını istiyoruz. Fikri Ataoğlu'nun daha önceki önergesi ile ilgili konuşmasında söylediği ifadeye katılmamız mümkün değil." dedi. Akansoy, parti içi demokrasinin sistemin bir meselesi olduğunu belirterek, Ataoğlu'nun önerisini çok tehlikeli bulduğunu söyledi.
Karma oyun kaldırılması noktasında çok net olduklarını kaydeden Akansoy, konunun daha kapsamlı bir noktaya geldiğini ifade etti.
Akansoy, karma oyun kalkması, ancak seçime beş kala herhangi bir seçim hesabı üzerinden değerlendirilerek kalkmaması gerektiğini söyleyerek , usul yanlış olduğu için oylarının "ret" olacağını kaydetti.
- Derya
CTP Milletvekili Doğuş Derya da hükümetin gündem değiştirmeye çalıştığını belirterek eleştirilerde bulundu.
Derya, gemi faciası, kadın cinayetleri, darp ve kundaklama gibi çok ciddi asayiş problemlerinin arttığı bir ortamda hükümetin "sataşma politikası" güttüğünü ileri sürdü.
Karma oyun Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti siyasal sisteminin içerisinde bir demokratik temsil kanalı olarak kullanıla geldiğini kaydeden Derya, “Partilerin programlarının ve tüzüklerin önüne geçerek zaman zaman şahsi ve kişilerin kendi bireysel görüntülerini öne çıkardıkları bir yere doğru evrildiği de oldu… " dedi.
Derya, CTP’nin tabandan tavana doğru bir demokratik anlayışı savunduğu için karmanın kaldırılmasına evet dediğini de hatırlattı.
“Memlekette taş üstüne taş bırakmamış, kendi program ve tüzüğü olmayan, liyakatsiz bir bürokrasi, iş bilmez insanlar üzerinden memleketi uçuruma sürüklemiş bir partisin.” diyen Derya, eleştirilerde bulundu.
“Eğer karma oy kalkacaksa bunun çoğulcu katılımcı bir şekilde tartışılması gerekirdi.” diyen Derya, sadece parlamentoda görev yapan siyasal partilerin değil, parlamento dışında olan ve siyasal parti olarak bu ülkeye dair söz üreten kurumların da komiteye davet edilerek görüşlerinin alınması gerektiğini kaydetti.
Derya, koalisyonu oluşturan başkanların aşırı bir panik içinde olduğunu da savundu.
- Barçın
CTP Milletvekili Devrim Barçın da, ilgili önerinin “çalakalem” hazırlanmış bir öneri olduğunu kaydetti.
“Yasa önerisi tercih noktasını seçen insanların seçimdeki iradesinin nasıl gasp edildiğini ortaya koyacak.” diyen Barçın, bazı teknik detaylara değindi.
Barçın, “Bu benim seçme ve seçilme hakkıma, anayasal olarak bir müdahaledir. Karma varken bir mantığı vardı. Çünkü vatandaşlar istediği kişiye oyunu verebilirdi.” şeklinde konuştu.
“Siz bir seçmenin herhangi bir seçilme hakkına sahip olan bağımsız adaya oy vermesini engelleyebilir misiniz?” diye soran Barçın, “Çalakalem hazırladığınız yasalara hayır diyoruz. Bu anayasanın eşit seçme hakkına müdahaledir.” ifadelerine yer verdi.
- Candan
CTP Milletvekili Armağan Candan da, 50 ile çarpma meselesinin sistemin içinde karma imkanının olmasıyla doğrudan alakalı bir şey olduğunu kaydetti.
“Dolayısıyla şimdi siz karmayı sistemden kaldırdığınızda artık her bir mührü 50 ile çarpmanız gereksiz ve ekstra bir işlem haline gelmiş olacak.” diyen Candan, karma meselesinin sağlıklı bir şekilde çalışmasının ciddi sorun haline gelmesinin tek bölge seçim sistemine geçildiği zaman yaşandığını kaydetti.
Candan, "ilçeler düzeyinde olan bazı bozulmaların" ülke genelindeki bir takım ittifaklara ve etik olmayan bir takım işlere neden olduğunu belirtti.
“Yasa önerisiyle ilgili çok daha ciddi bir çalışma yapılması gerekirdi.” diyen Candan, eleştirilerde bulundu.
- Hasipoğlu
Yeniden söz alan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Oğuzhan Hasipoğlu, “Karma oyu bir kere unutarak ve kafamızdan silerek yasayı yorumlamak lazım.” dedi.
“Bizim sistemimiz mühür üzerinedir. Yani siz bir partiye mühür verirsiniz veya aynı şekilde bağımsız bir adaya da verebilirsiniz, partiye vermek istemezseniz…” şeklinde konuşan Hasipoğlu, karmanın bir tercih olduğunu, mühür olmadığını dile getirdi.
Hasipoğlu, “Sizin yaptığınız tercih bu aşamadan sonra sıralamayı belirleyen bir şeydir. Dolayısıyla bağımsızlar ile siyasal partilerin alacağı mühür oy arasında bir dengesizlik veya anayasal açıdan bir eşitsizlik yoktur.” ifadelerine yer verdi.
Yasaya iki düzenleme eklendiğini kaydeden Hasipoğlu, 2023 yılından beri de bu konunun komitelere gelip gittiğini kaydetti.
Hasipoğlu, anayasaya aykırı herhangi bir hüküm olmadığının da savcılık görüşüyle belirlendiğini dile getirdi.
- Uluçay
CTP Milletvekili Tebbürüken Uluçay da, bu seçim sisteminde 2018'de çarşaf sistemine geçildiğini anımsattı.
Uluçay, 50 ile çarpılma olayının çarşaf sistemine geçildiğinde ortaya çıtığını da belirtti ve "Çarşaf sistemine geçtiğimizde biz tek bir mühür vurulduğu takdirde herhangi bir siyasal partiye bunun toplam oy sayısı 50 olması gerektiği ortaya çıktı. Karma kalktığı zaman hesaplama yönteminde bir kargaşa yaratabilir.” diye konuştu.
Uluçay, anayasada herkesin seçme ve seçilme hakkı olduğunu dile getirdi
- Üstel
Başbakan Ünal Üstel de, yasanın meclise "seçime çeyrek kala geldiği” söylemlerini kabul etmediklerini dile getirdi.
“Bu yasa 2023 yılında bu meclise geldi, komitede görüşüldü tekrar genel kurula geldi. Ana muhalefet partisinin de buna katkı koyabileceğini söyleyerek geri çekildi.” diyen Üstel, “Biz bugüne kadar Cumhuriyet Meclisi’nden yaklaşık 367 yasa geçirdik.” ifadesini kullandı.
2022 seçimlerinde yaşananlara değinen Üstel, oyların yüzde 41'inin geçersiz sayıldığını anımsattı.
Yüksek Seçim Kurulu’nun 2023 yılında karma oyun kaldırılması görüşünü kendilerine yazılı olarak bildirdiğini kaydeden Üstel, “Yüksek Seçim Kurulu’nun da sesine kulak vererek ve o düşünce ile oturduk ve konuştuk. Bunu kaldıralım ve en azından seçmenimizin iradesi sandığa yansısın istedik.” dedi.
- Özuslu
CTP Milletvekili Sami Özuslu da, 50 ile çarpılması meselesinde bağımsızların özgürlüğün büyük oranda gasp edildiğini belirtti.
Özuslu, “Bu yasada ülke genelinde olmayan en küçük köydeki ihtiyar heyeti üyeliği seçimindeki bağımsız ihtiyar heyeti üyesi adayının da hakkı gasp edildi. En küçük belediyedeki bağımsız belediye meclis üyesi adayının hakkı da gasp edildi.” dedi.
Bunun tarihi bir seçim olacağını kaydeden Özuslu, "Hadi hodri meydan… İstediğiniz gün yapın” dedi.
- Üstel
Yeniden söz alan Başbakan Ünal Üstel , “Biz daha önce hodri meydan çektik ve seçim takvimi de ortaya koyduk. Biz seçimden korkmayız.” dedi.
Yüksek Seçim Kurulu’nun sesini de kulak vererek bu düzenlemeyi yaptıklarını dile getiren Üstel, katkı koyanlara teşekkür etti.
- Taçoy
UBP Milletvekili Hasan Taçoy da, seçim sistemini çok daha farklı bir şekilde görmek gerektiğin dile getirdi.
“Çok merak ediyorum. 25 Aralık ile 23 Ocak arasında kaç gün fark vardır. 28 gün.” diyen Taçoy, “Bu seçimleri aynı güne almak ve ülkenin seçim takvimindeki bu değişimin ülkenin faydasına mı zarara mı olacağını ilk önce kendimize soralım.” dedi.
Seçim sisteminde dünden günümüze gelen bir değişiklik olmadığını kaydeden Taçoy, CTP’ye bazı sorular yöneltti.
Yasa önerisi madde madde ve bütünü oylanarak, oy çokluğuyla kabul edildi.